Finse inspiratie voor de heropening van het VO

Door Jannie Steegenga, onderwijsadviseur van LinQue Consult

Zoals het zich laat aanzien gaan per 2 juni ook de VO scholen weer op aangepaste wijze hun lessen aan de leerlingen verzorgen. Op basis van de richtlijnen bereiken mij vele mogelijke scenario’s hoe het onderwijs weer vorm te geven en vooral voor welke leerlingen. Eén van de vragen waar scholen zich voor gesteld zien is: hoe maken we de keuze welke leerlingen wel of niet naar school komen.

In deze periode van planvorming moet ik vaak terugdenken aan het bezoek dat mijn collega Ella Kwakkestein en ik vorig jaar in april hebben gebracht aan drie Finse scholen. De inzichten die wij hier hebben opgedaan zijn wellicht mooie inspiratiebronnen voor de keuzes die scholen nu hebben te maken ten aanzien van het inrichten van hun onderwijs.

Circle of Trust

Overal in de Finse scholen zagen we leerlingen in knusse hoekjes met elkaar aan het werk. Bij navraag konden ze ons precies vertellen waar ze mee bezig waren en waarom ze dat moesten doen. Het viel ons op hoe zelfstandig en gedisciplineerd deze leerlingen aan de slag waren. Later begrepen we waarom. In deze scholen werken ze met de zogenaamde cirkel of trust. Leerlingen krijgen een korte instructie en gaan dan zelfstandig of in groepjes aan de slag om een bijbehorende opdracht uit te werken. Leerlingen die daarbij veel begeleiding nodig hebben werken in de gele cirkel. Zij blijven in het klaslokaal. De leraar is in de buurt en kan hen extra ondersteunen. De leerlingen weten van zichzelf dat ze voor dat specifieke vak geholpen zijn bij wat extra ondersteuning en vinden het prettig de leraar ‘bij de hand’te hebben. Leerlingen die redelijk zelfstandig kunnen werken (blauwe cirkel) kiezen een plekje in de gang in de buurt van het lokaal. Ze kunnen als het nodig is snel hun vragen stellen aan de leraar. Ze ervaren iets meer vrijheid omdat ze zelf een plek op de gang mogen kiezen. Leerlingen die hebben aangetoond dat zij volledig zelfstandig kunnen werken mogen een plekje zoeken overal in de school. (Groene cirkel) Aan het einde van de les komen zij terug naar het schoollokaal en laten de leraar af en toe zien wat ze gedaan hebben. Hiermee tonen ze aan dat het vertrouwen dat ze gekregen hebben terecht is. Mochten ze dit toch beschamen dan werken ze volgende les in de blauwe cirkel dus op de gang.

De keuze voor de cirkels wordt in Finland niet alleen gemaakt op basis van de voortgang in de leerinhoud. Goed kunnen samenwerken en het beheersen van leren leren vaardigheden of executieve functies zijn even zware criteria voor leerling en leraar om na te gaan in welke cirkel zij het beste tot hun recht komen.

Dit systeem wordt door de leerlingen feilloos opgepakt. Vaak bepalen ze zelf in welke cirkel ze bij welk vak gaan werken. Soms schrijft de leraar dit voor. Ze vertelden ons dat het werken met deze cirkels hen sterk motiveert om zelfstandig aan de slag te gaan want “wat is er nu leuker dan op een chill plekje met elkaar te werken. Maar het is ook fijn dat je wat extra aandacht krijgt als je dat nodig hebt.”  Er is onderling geen oordeel, ieder zit in de cirkel die past. Voor zowel de leerlingen als de leraren is het logisch dat iedereen op passende wijze begeleiding krijgt.

Vertaling naar de Nederlandse scholen

Dit model dat uitgaat van vertrouwen en eigenaarschap zou een mooie onderlegger kunnen zijn voor de keuzes vanaf 2 juni. Niet alle leerlingen kunnen straks iedere dag naar school. Op grond waarvan bepaal je wanneer welke leerling naar school komt? Moet iedereen even vaak komen? En krijgt iedereen dan hetzelfde onderwijs of durven we het aan erop te vertrouwen dat de leerlingen die in de groene cirkel zitten hun leraren minder nodig hebben en zelfstandig thuis aan de slag kunnen? Zodat er meer tijd en ruimte is voor de leerlingen in de gele en blauwe cirkel?

Uiteraard moeten de leerlingen in de groene cirkel ook aandacht krijgen en mogen we ze niet uit het oog verliezen, maar toch het lijkt het overdenken waard ons door de Finnen te laten inspireren en deze manier van omgaan met eigenaarschap van het leren te overwegen in een tijd waar we ook op school 1,5 meter afstand moeten houden en dus keuzes moeten maken hoe de tijd besteed wordt.

In april 2021 gaan we opnieuw naar Finland; je kunt nog mee. Nieuwsgierig geworden? Kijk dan hier.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *