Het praktijkleren in het vmbo ligt stil

Door Iko Doeland, onderwijsadviseur LinQue Consult

Nieuwe beginsituatie

Sinds het afstandsonderwijs gaat veel aandacht uit naar de vermeende leerachterstand die leerlingen zouden oplopen. Leerlingen lopen geen leerachterstanden op. Hooguit is er sprake van een nieuwe beginsituatie omdat er achterstanden in de reguliere lesplanning ontstaan. Scholen zijn creatief genoeg om daar mee om te gaan. Bij algemeen vormende vakken is dat met wat kunst- en vliegwerk op te lossen. Ingewikkelder is het waar het praktijkleren betreft. Praktijkleren betekent oefenen en nog eens oefenen. Dat oefenen gaat veelal gepaard met voorzieningen die thuis niet voorhanden zijn. Dit praktijkleren ligt nu stil. Het gaat er bij dit leren niet om dat je weet wat je moet kunnen, maar om dat je het daadwerkelijk kunt. Skills ontwikkelen kost tijd, veel tijd! In deze post breng ik eerst het vraagstuk kort onder de aandacht door het tijdsverlies te schetsen waar praktijkdocenten in het vmbo nu mee te maken hebben. Vervolgens geef ik aan waar een kans kan ligt om de kwestie te lijf te gaan en tenslotte roep ik op om met ideeën te komen die andere scholen kunnen inspireren.

Versta je vak: praktijkleren vraagt tijd!

Eerst even wat getallen. Een bekende regel voor het bereiken van competentie in een bepaald vakgebied is de 10.000-urenregel. Zoveel uren zijn nodig om het vak in de intelligente vingers te krijgen, zodat je zeggen kunt: nou nou, die verstaat zijn of haar vak! Een vak heb je niet zomaar in je vingers. Zo ontdekken we sinds we op onszelf zijn aangewezen dat knippen toch echt een vak is. Vmbo’s spelen in dit verstaan van een vak een belangrijke en initiërende rol. Dat blijkt alleen al uit de verhouding aan onderwijstijd tussen de theorievakken en het beroepsgerichte vak. Van de 1000 klokuren die leerlingen op het vmbo jaarlijks maken, besteden ze bijna de helft aan het beroepsgerichte vak. Ook als straks de scholen weer opengaan en 1,5 meteronderwijs gaan verzorgen, zal het lastig zijn om het praktijkleren afdoende op te starten. Ik noem even uiterlijke verzorging. Veel praktijkleertijd gaat verloren en ik hoor nu al praktijkdocenten die zich afvragen hoe ze dat in hun lesplanning georganiseerd moeten krijgen. De nieuwe beroepsgerichte examens hebben een structuur die complex is en nauw is verweven met de just in time theorie die het praktijkleren ondersteunt en vaak ook is verbonden met het buitenschoolse leren tijdens stages. De nieuwe beroepsgerichte programma’s kennen een krachtige samenhang tussen theorie, praktijk, stage en LOB.

Sterk beroepsonderwijs

In dit land willen we sterk beroepsonderwijs. Nu deze samenhang even weg is en het praktijkleren stilligt, staat het sterke beroepsonderwijs onder druk. Mogelijk zal het ministerie hierover nog met richtlijnen komen. ROC’s gaan in hun onderwijs ongetwijfeld anticiperen op de vierdejaars die zij volgend schooljaar zullen ontvangen. Echter, de huidige derdejaars vmbo-leerlingen missen veel meer praktijkleren. Het betreft flinke happen uit profiel- en of keuzevakken.

Met andere woorden: we hebben een nieuwe beginsituatie in het praktijkleren in het vmbo. Juist nu het onderwijsveld zich sterk maakt voor het beroepsonderwijs is het zaak hier nu al over na te denken. Grote projecten als Sterk Techniekonderwijs (STO) – maar het geldt voor de beroepsonderwijssector in het algemeen – kunnen hier mogelijk iets oplossen. In ieder geval zal de groeiende waardering voor het opleiden van vakmensen in de aandacht voor het praktijkleren terug te vinden moeten zijn. Voor ROC’s is die er al, maar voor het vmbo hoor en lees ik daar weinig over. Ik weet zeker dat vmbo-scholen in het land hier al druk over nadenken. Het gaat immers over de ruggengraat van hun onderwijs. En er zijn kansen. Ik schets er een als voorbeeld.

Zomerlek als doorstroomkans

Een kans ligt in het creatief gebruik maken van het zogenaamde zomerlek. Dat is de tijd tussen het laatste vmbo-examen en de eerste lesdag op het ROC (minus de zomervakantie). In Rotterdam bijvoorbeeld werkt een aantal vmbo’s samen met het ROC om dit zomerlek om te buigen naar een doorstroomkans. Scholen met vakmanschapsroutes in de techniek creëren in dit zomerlek een aantrekkelijk leeromgeving. Docenten van het vmbo en mbo werken nauw samen met bedrijven. Dat levert veel op:

  • Een warme overdracht van docenten vmbo met docenten van het ROC
  • Een goede afstemming tussen het vmbo-onderwijsprogramma en dat van de vervolgopleiding
  • Leerlingen halen een VCA-certificaat waardoor ze sneller in hun vervolgopleiding stage kunnen lopen
  • Leerlingen maken kennis met bedrijven en in het vakgebied waarvoor ze opgeleid willen worden
  • Leerlingen vervolgen het praktijkleren al in de praktijkomgeving van het ROC en volgen daar onderdelen van de vakopleidingen
  • De leerlingen maken al kennis met de medestudenten van hun opleiding

Veel praktijkleren dat nu stilligt is in doorstroomprogramma’s voor volgend jaar in te bouwen. In Rotterdam maken de betrokken scholen gebruik van de doorstroomsubsidie vmbo-mbo (https://www.dus-i.nl/subsidies/doorstroom-vmbo-mbo-havo ). Juist deze doorstroomsubsidie zouden scholen weer aan kunnen wenden om creatief om te gaan met het stilvallen van het praktijkleren. In de wandelgangen heet dit project in Rotterdam de ‘zomerschool’. Die is vooral niet bedoeld om ‘leerachterstanden’ weg te werken, maar om doorstroomkansen te vergroten. Dit Rotterdamse voorbeeld in de techniek is slecht één voorbeeld. Sectoren richten doorstroomprogramma’s op verschillende manieren in.

Oproep

Ik ben nieuwsgierig naar nog meer creatieve ideeën uit het veld. Zo kunnen andere vmbo-scholen inspiratie opdoen voor de continuering van sterk beroepsonderwijs. Laat het sterke beroepsonderwijs ook hier met een krachtige antwoorden komen. Het gaat erom dat scholen elkaar inspireren. Voor welke nieuwe beginsituatie staat u en op welke manier past u uw onderwijs aan deze situatie aan? Welke kansen ziet u in uw sector? Laat het me weten! Ik verzamel de ideeën en zal ze weer verspreiden. En mocht u willen sparren, dan denk ik graag even mee.

Iko Doeland
ikodoeland@linqueconsult.nl
06-13111065

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *