Leren van afstandsonderwijs of terug naar de waan van de dag?

Terug naar de waan van de dag?

Het nieuwe schooljaar is begonnen. Ogenschijnlijk lijkt de rust weer gekeerd: leerlingen lopen door de school, klassen zitten vol, docenten drinken koffie in de personeelskamer. Ogenschijnlijk, wetende dat het zo weer anders kan zijn. Voor sommige leraren en leerlingen moet het op dit moment al anders omdat zij om wat voor reden dan ook niet op school kunnen komen. Daar waar corona weer de kop opsteekt kan wederom onderwijs online gegeven gaan worden. Om hierop voorbereid te zijn is het van belang als leidinggevende en als docenten de lessons learned in de afgelopen periode concreet voor ogen te hebben. Zo kan snel gereageerd worden op mogelijk veranderlijke omstandigheden. En misschien zijn de lessons learned wel aanleiding om de ingezette onderwijsontwikkeling te versnellen en kunnen ze ook toegepast worden in een reguliere les.

Leren van afstandsonderwijs door vragenlijsten?

Tijdens de voorgaande maanden hebben de scholen laten zien dat zij kunnen schakelen in de manier van lesgeven, in de ondersteuning van leerlingen en in de aansturing van hun docenten. Met de omschakeling naar afstandsonderwijs kwam er een enorme stroom van verhalen en materiaal op gang via allerlei sites, LinkedIn en Facebook. Delen leek de norm te worden. Een mooie ontwikkeling. Ondertussen zijn er verschillende enquêtes op internet te vinden die scholen delen om de beleving en ervaring van leerlingen en docenten met afstandsonderwijs te evalueren. Heel handig en bruikbaar! Zoals dit voorbeeld van een enquête onder leerlingen. Of zoals dit voorbeeld onder docenten.

De aard van deze vragenlijsten is vooral inventariserend en gericht op de technisch en organisatorische aspecten van de online lespraktijk. Dat is natuurlijk belangrijk, maar als het gaat om onderwijskundige aspecten en zelfs over de vertaling van de onderwijsvisie naar de online lespraktijk en het leren van en met elkaar schieten de vragenlijsten en daarmee de vorm van dataverzameling tekort.

Systematisch en diepgaand evalueren

Naast het uitzetten van vragenlijsten, pleiten wij ervoor tijd, ruimte en energie te steken in verdiepende gesprekken tussen docenten gericht op de onderwijskundige aspecten van de online lespraktijk. Gesprekken waarin ervaringen maar ook onderliggende opvattingen en waarden aan de orde komen. Gesprekken waar het leren van en met elkaar centraal staat! Verdiepende gesprekken hebben het karakter van een dialoog; onderzoekend, verbredend en verdiepend. Belangrijk is hierbij om zonder oordeel naar elkaar te luisteren en te willen leren van elkaar.

Het model van ‘De vijf interactiestappen’ als kader voor het gesprek

Voor het onderwijsinhoudelijke gesprek bieden wij een handvat in de vorm van het model van ‘De 5 interactiestappen voor leren’. In dit blog leggen wij de focus op het reflecteren op en het evalueren van de eigen onderwijspraktijk waarbij het model vijf perspectieven biedt om dit diepgaand en systematisch aan de pakken. De vijf interactiestappen zijn:
1. Leerdoel. Hoe zetten wij welke leerdoelen in onze onderwijspraktijk?
2. Creëren. Creëren van situaties waarin leerlingen actief en zelfstandig of groepsgewijs werken aan deze leerdoelen.
3. Waarnemen. Waarnemen van gedrag en voortgang van leerlingen.
4. Feedback. Hoe en wanneer geven wij feedback aan leerlingen?
5. Hoe nu verder? Bij leren is er altijd een moment van reflectie: waar staat de leerling nu en hoe nu verder?

In het model zijn naast de vakinhoud nog drie elementen van belang waarop de 5 stappen zich kunnen richten. Dit zijn leerstrategie (de wijze waarop de leerling zich de leerstof eigen maakt, leerstand of gevoel (de intentie waar de leerling dit mee doet) en kwaliteiten ( de kwaliteiten die de leerling inzet om tot een goed resultaat te komen.

Op basis van dit model hebben wij een aantal vragen geformuleerd. Een selectie uit deze vragen kun je inzetten om het afstandsonderwijs substantieel te evalueren en de geleerde lessen te delen en te integreren in de onderwijsontwikkeling.

Leerdoelen

  • Hoe ben je omgegaan met de leerdoelen die oorspronkelijk in je lesplan zaten (alles gedaan, bewust zaken weggelaten of juist toegevoegd)?
  • Op welke manier heb je met de leerlingen besproken aan welke leerdoelen zij gaan werken? En aan welke succescriteria zij moeten voldoen om de leerdoelen te behalen?
  • Welke leerstrategieën hadden de leerlingen nodig bij jouw online lessen? Hoe heb je deze benoemd/besproken met de leerlingen?

Creëren van actief leren

  • Welke werkvormen/activiteiten heb je ingezet zodat leerlingen zelfstandig thuis konden werken aan de leerdoelen?
  • Welke werkvormen heb je specifiek gebruikt om je online lessen activerend te maken?
  • Hoe heb je aandacht besteed aan de specifieke leerstrategieën die nodig zijn voor jouw lessen?
  • Hoe heb je je lessen aangepast aan wat de leerlingen nodig hadden aan strategieën om goed de lessen te volgen, huiswerk te maken, zelfstandig te werken, samen te werken?
  • Hoe heb je je activiteiten aangepast aan de verschillen tussen leerlingen ten aanzien van het werken aan de leerdoelen (snelle leerlingen en leerlingen die meer tijd nodig hebben)?
  • Wat heb je gedaan voor leerlingen die om wat voor reden dan ook moeilijk thuis konden werken?
  • Een belangrijke vorm van creëren is het stellen van (reflectieve) vragen in de les zodat leerlingen inzicht krijgen in de lesstof en hun eigen leerproces. Hoe heb je dit online vorm gegeven?
  • Op welke manier heb je bewerkstelligd dat leerlingen van elkaar konden leren?
  • Op welke manier heb je getoetst of de leerlingen de leerdoelen behaald hebben? Zowel binnen als buiten de lessen.

Waarnemen gedrag bij leerlingen

  • Wat is je opgevallen aan het behalen van de leerdoelen nu de leerlingen autonomer moesten werken? Was het voor de leerlingen makkelijker of moeilijker, motiverend? Werkten ze sneller, langzamer, bewuster?
  • Wat is je opgevallen aan hoe de leerlingen omgingen met jouw werkvormen tijdens de online lessen?
  • Wat heb je waargenomen over de leerstrategieën van de leerlingen tijdens de online lessen en bij het maken van opdrachten. Welke strategieën werkten juist goed in deze tijd, op welke strategieën werd juist een beroep gedaan bij de leerlingen?
  • Wat heb je waargenomen ten aanzien van de leerstand/motivatie bij de leerlingen? Hoe heb je de leerstand van de leerlingen besproken en welke inzichten heeft dit jou opgeleverd?
  • Wat hebben de leerlingen over zichzelf geleerd de afgelopen periode, welke kwaliteiten, talenten en vaardigheden hebben ze geleerd of over zichzelf ontdekt? Op welke manier heb je dit besproken tijdens je lessen?

Waarnemen gedrag van jezelf

  • Hoe was het voor je om op een hele andere manier met de inhoud om te moeten gaan?
  • Welke leerstrategieën heb jij toegepast en geleerd de afgelopen periode om goed les te blijven geven?
  • Wat heeft de afgelopen periode met jouw leerstand/motivatie gedaan?
  • Als het even lastig was hoe heb je jezelf dan weer gemotiveerd?
  • Welke nieuwe kwaliteiten en talenten heb je over jezelf ontdekt? En bij je collega’s?
  • Waar zitten voor jou nu uitdagingen?
  • Hoe heb je de relatie met de individuele leerling en de relatie met de klas als geheel ervaren in deze periode?
  • Hoe heb je de relatie met de ouders ervaren de afgelopen periode?
  • Op welke manier heb je het contact met ouders vormgegeven?
  • Wat heb je van de ouders over hun kind geleerd wat je nog niet wist?

Feedback geven

  • Op welke manier gaf jij feedback tijdens de online lessen?
  • Hoe organiseerde je dat leerlingen elkaar feedback gaven?
  • Op welke dimensies heb je vooral feedback gegeven?
  • Wat was er anders aan het geven van feedback tijdens de online lessen?
  • Welke feedback hebben de leerlingen naar jouw idee juist nodig tijdens het afstandsonderwijs?
  • Hoe heb je de succescriteria van de leerdoelen gebruikt in je feedback?
  • Welke feedback heb jij van de leerlingen gekregen die van invloed zijn geweest op jouw lessen. Dus wat heb je hierna anders gedaan?

Hoe nu verder?

  • Wat heb je in dit gesprek over jezelf en van je collega’s geleerd?
  • Wat betekent dit voor jouw/jullie manier van werken?
  • Stel dat het afstandsonderwijs weer ingevoerd wordt. Wat zouden jullie dan hetzelfde willen doen en wat zou je anders doen?
  • Welke inzichten uit dit gesprek zijn van belang om mee te nemen in de reguliere lessen? Wat wil je behouden?
  • Welke leerdoelen komen daaruit voort?
  • Wat zijn stappen die jij/jullie nu te zetten hebben?

Ondersteuning bij gesprekken

Het voeren van verdiepende gesprekken is lastig en vergt discipline en aandacht. De gesprekken kunnen plaats vinden in kleine groepen al of niet online, binnen de secties of in de teams. Een procesbegeleider kan helpend zijn om de verdieping aan te brengen, het proces te bewaken en eventueel verbanden te leggen met de schoolvisie.

Wij werken met het model ‘De vijf interactiestappen’ in uiteenlopende situaties. Hier geven we een voorbeeld hoe het model ingezet kan worden bij het reflecteren op en evalueren van de eigen onderwijspraktijk. Het model de vijf interactiestappen is toepasbaar bij het versterken van de basiskwaliteit van lessen, het verdiepen en verbreden van coachen, ondersteunt bij het werken met executieve functies, gepersonaliseerd leren en formatief handelen.  Als je meer wilt weten over het model van de 5 interactiestappen voor leren dan vind je hier meer informatie daarover.

Heb je behoefte aan een procesondersteuner bij de evaluatie of wil je meet weten over het model ‘De vijf interactiestappen voor leren’, neem dan contact op met Jannie Steegenga of Hens Galjaard.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *